Uit onderzoek naar het verkiezingsproces in 2023 zijn verschillende verbeterpunten naar voren gekomen voor de verkiezingen. Zo bleek dat de Kieswet en de Wet Kiescollege Niet-Ingezeten twee verschillende momenten aanwezen om het aantal geregistreerde kiezers voor de verkiezing van het Kiescollege Niet-Ingezetenen vast te stellen. Dat wordt straks bepaald op één moment.
Doordat kiezers in het buitenland zich tot zes weken voor de verkiezing kunnen registreren en één week te weinig tijd is voor de Gemeente Den Haag om alle registraties en aanpassingen te verwerken, is besloten dat moment niet vijf weken maar drie weken voor de verkiezingen te laten zijn.
Ook bleek dat de procedure rondom het benoemen van de kiescollegeleden iets te strak ingericht zijn. Daar wordt de volgende keer meer tijd voor genomen.
Geregistreerde kiezers
Het aantal geregistreerde Kiezers buiten Nederland voor de verkiezing van het Kiescollege Niet-Ingezetenen, en daarmee indirect de Eerste Kamer, was de eerste keer zo’n 37.000. Ter vergelijking, voor de Tweede Kamerverkiezingen zijn er 135.424 Kiezers buiten Nederland geregistreerd.
Briefstemmen CAS-landen
Verder wordt het briefstemmen straks makkelijker voor kiezers in Curaçao, Aruba en Sint-Maarten, de CAS-landen. Zij kunnen bij volgende verkiezingen zowel het reguliere als vervangende briefstembewijs per e-mail ontvangen.
Om te voorkomen dat een briefstembewijs meerdere malen wordt geprint zijn de briefstembewijzen voorzien van een uniek nummer, dat één keer kan worden gebruikt. Ook bevat het briefstembewijs een code voor het land waar de briefstem moet worden uitgebracht, want een kiezer kan niet tegelijkertijd een briefstem versturen naar het briefstembureau in Den Haag en een briefstembureau in één van de CAS-landen.
Kiezers in de CAS-landen krijgen hun briefstembewijs via de vertegenwoordiging van Nederland in dat land en worden geacht daar ook hun briefstembewijs in te leveren. Kiezers in de rest van de wereld sturen hun stem naar de Gemeente Den Haag, al dan niet via de Nederlandse ambassade.
Stuurt een kiezer zijn briefstem naar een land dat hem niet is toegewezen, dan zal het briefstembureau dit opmerken. Er wordt dan contact opgenomen met het briefstembureau in het land waar de briefstem wel naartoe had moeten gaan. Als de briefstem(code) daar nog niet gebruikt is, wordt de briefstem toegelaten en wordt de code in het andere land geblokkeerd. Zo kan er niet dubbel gestemd worden.
Briefstembureaus CAS-landen
Daarnaast komen er briefstembureaus in de CAS-landen, waardoor het ook mogelijk is om een uitslag per land bekend te maken. Verwacht wordt dat dit de betrokkenheid en bekendheid van de verkiezing Kiescollege Niet-Ingezetenen zal vergroten.
Om de betrokkenheid verder te vergroten worden er extra inleverlocaties gerealiseerd om de afstand met de kiezer te verkleinen. Op deze inleverlocaties kunnen kiezers de retourenvelop met daarin hun briefstem afgeven. Deze worden vervolgens overgebracht naar het briefstembureau waar alles gecontroleerd en geteld worden.
Andere aanpassingen
- Stemmentellers moeten nu minimaal 18 jaar oud zijn. Straks mogen ook 16-jarigen en 17-jarigen de stemmen tellen op de stembureaus.
- In Nederland kun je stemmen met een verlopen identiteitsbewijs. Het paspoort of de identiteitskaart mag nu maximaal vijf jaar verlopen zijn. Dat wordt straks maximaal zes maanden.
- Formeel mag alleen de voorzitter van het briefstembureau de retourenvelop met daarin de briefstembescheiden openen. In de praktijk is dat niet te doen met duizenden enveloppen. Daarom mogen de enveloppen straks formeel worden geopend door de leden en ondersteuners van het briefstembureau.
- Bij gemeenten wordt het mogelijk om zaken als kiezerspas of schriftelijke volmacht ook online aan te vragen. Digitale aanvragen vergroten de toegankelijkheid van de verkiezingen.
Alle voorgenomen aanpassingen en het waarom ervan vind je in de Memorie van Toelichting bij dit wetsvoorstel. Wil je reageren op de Wet stroomlijning verkiezingsproces (Wsvp) of de reacties bekijken? Naar de internetconsultatie »