De kaalslag in het postennetwerk begon zo’n 15 jaar geleden. Consulaten over de hele wereld werden gesloten of gingen door in afgeslankte vorm met een andere naam. Honorair consuls mochten van Den Haag geen paspoortaanvragen meer behandelen. Waarom?
- Waarom mag het ene consulaat wel en het andere consulaat geen paspoortaanvragen behandelen?
- Wat voor nut hebben de honorair consuls nog… als ze toch niks doen?
- Zoveel kost het toch niet om dat apparaatje (vingerafdrukscanner) ergens te plaatsen? Het is zeker goedkoper dan alle reis- en verblijfskosten die de Nederlanders moeten maken.
Vanuit het perspectief van de Nederlanders buiten Nederland zijn dit begrijpelijke vragen en reacties. Wie het bekijkt vanuit het perspectief van Nederland, ziet iets heel anders. Zo verrichten de honorair consuls nog steeds belangrijk werk… voor Nederland. Ook de ambassades en handelskantoren… werken voor Nederland.
Het leidt tot onbegrip en ontevredenheid onder Nederlanders in het buitenland. Vooral in grote Nederlandse gemeenschappen, zoals aan de Spaanse Costa’s. De enige Nederlander in Spanje die zich niet aan de kust bevindt, schijnt de ambassadeur te zijn... op de ambassade in Madrid, ver weg van alle Nederlanders.
Wel is er de honorair consul in La Nucia, maar dat consulaat mag geen paspoortaanvragen behandelen. En dus moeten vele Nederlanders, over de hele wereld overigens, op reis voor een nieuw paspoort en meer kosten maken.
Consulaire kostenposten
Het eenvoudige antwoord is geld. Nederlandse consulaten zijn kostenposten. De kosten per paspoort die op een consulaire post aangevraagd werden waren te hoog voor de Nederlandse belastingbetaler. Mede door alle veiligheidsaspecten die komen kijken bij het uitgifteproces voor paspoorten en identiteitskaarten. De Minister van Buitenlandse Zaken hakte daarom zo’n twaalf jaar geleden de knoop door. Er volgde verandering. In Haagse stukken lezen we: “Er werd niet gehakt in het postennetwerk; het postennetwerk werd gemoderniseerd.”
De minister gaf in een overleg met de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken toen aan dat hij “op basis van wat het de belastingbetaler kost, een afweging moet maken. Dan sluiten wij die dienstverlening.”
Sindsdien krijgt het Ministerie van Buitenlandse Zaken boze mails van Nederlanders in het buitenland. Er werden zelfs belangenorganisaties opgericht, die nog altijd proberen de boel te herstellen.
Het gaat dus niet alleen om de hoogte van de kosten van de vingerafdrukscanner vergeleken met de reis- en verblijfskosten van Nederlanders buiten Nederland. Het draait ook om wie er baat bij heeft en wie de rekening betaald. Dat laatste was dus vooral de Nederlandse belastingbetaler, terwijl het profijt ligt bij Nederlanders die Nederland verlaten hebben (en nauwelijks meer belasting in Nederland betalen), blijkt uit de stukken.
Oorzaak: biometrische apparatuur
Het kantelpunt voor de beslissing om het postennetwerk te moderniseren lag grotendeels bij de invoering van de biometrische apparatuur: de vingerafdrukscanner.
Om redelijke exploitatiekosten te handhaven was er per consulaire post per jaar een harde ondergrens van 500 aanvragen. Bij een lager aantal aanvragen per jaar werden de kosten per identiteitsdocument te hoog.
We lezen het volgende in de Haagse stukken:
“De meeste honorair consulaten hebben na 2009 niet (meer) voldaan aan de ondergrens van 500 aanvragen. Nader onderzoek wees tevens uit dat het paspoortproces bij de honoraire consulaten kwetsbaar, inefficiënt en kostbaar is. Dit was de voornaamste reden om in Frankrijk en in de toekomst bij alle honorair consulaten met biometrische apparatuur het proces af te bouwen.”
“Het is heel vervelend als je in Zuid-Frankrijk of in Toulouse woont en je daar niet meer terecht kunt voor een paspoort. Maar als je gaat uitrekenen wat één paspoort in Toulouse de Nederlandse belastingbetaler kost wanneer je die faciliteit daar handhaaft, dan kom je op honderden euro's.”
Kortom, de kosten voor de Nederlandse belastingbetaler, de zorgen over de kwetsbaarheid en veiligheid, en een inefficiënt proces voor het aanvragen en uitgeven van paspoorten en identiteitskaarten buiten Nederland is dus waarom consulaten werden gesloten of geen paspoortaanvragen meer verwerken.
Nog steeds heeft de invoering van biometrische apparatuur impact op het hedendaagse paspoortproces. Het scannen van de vingerafdruk is vrijwel de enige reden waarom aanvragers in persoon moeten verschijnen voor een nieuw identiteitsdocument. Daarom kan nog niet alles digitaal geregeld worden, die vingerafdruk drukt zijn stempel op het hele paspoortproces.
De Haagse stukken
Voor iedereen die geraakt wordt door dit beleid en het wil begrijpen, is het de moeite waard om de volgende Haagse stukken te lezen. Het biedt een interessant inkijkje op het verhaal over de consulaire dienstverlening.
- Kamerstuk 32734 nr. 21: Modernisering Nederlandse diplomatie »
- Aanhangsel van de Handelingen 2013-2014 nr. 2441 »
Het gaat uitgebreid in op“waarom het niet meer kan”. Maar… denk je dit om, dan lees je ook de (enigszins gedateerde) antwoorden op de vraag “Wat is minimaal nodig voor een consulaat?”. En dat biedt kansen.
In feite is het openen of sluiten van een paspoortfaciliteit voor een groot deel een rekensom. Er wordt gekeken naar wat het oplevert, de baten, en wat de maximale (gewenste) kosten per paspoort zijn (voor de Nederlandse belastingbetaler).
Om die rekensom te kunnen maken is het nodig de onderdelen van de formule te kennen. Bijvoorbeeld:
- De huidige harde jaarlijkse ondergrens van paspoortaanvragen voor een consulaat om deze tegen redelijke exploitatiekosten te kunnen verwerken.
- Hoeveel Nederlanders er nodig zijn in het werkgebied van een consulaat om die jaarlijkse ondergrens de komende tien jaar te kunnen halen. Een paspoort is 10 jaar geldig, dus dan is de cirkel rond.
- Zijn er voldoende Nederlanders bereid om hun identiteitsdocument bij de post in de regio te vernieuwen?
- Is er een modernere variant van de biometrische apparatuur? De vingerafdrukscanner van nu is wellicht een andere dan in 2009. Vaak is ook software verder ontwikkeld, dus wellicht biedt dat nieuwe mogelijkheden.
- Wat zijn redelijke exploitatiekosten?
- Welke andere eisen worden gesteld aan het paspoortproces?
Natuurlijk geeft bovenstaande opsomming niet het volledige plaatje. Er komt waarschijnlijk wel iets meer dan dit bij kijken. Wel biedt dit handvaten aan Nederlandse gemeenschappen die hun schouders er onder willen zetten om de terugkeer van een consulaat met paspoortuitgifte in hun regio te realiseren.
Meer weten?
Meer nieuws over het vernieuwen van paspoorten, de pop-up consulaten, VSF Global, DigiD en de Kiescollegeverkiezingen lees je in de aankomende Nieuwsbrief Specials.